Pałac Karola Goduli w Szombierkach

Pałac w Szombierkach – wtedy jeszcze wsi położonej obok Bytomia – został wzniesiony w latach 1841–1845 przez Karola Godulę (1781–1848), jednego z najbogatszych i najbardziej wpływowych przemysłowców Górnego Śląska, znanego jako „król cynku”.

Karol Godula nabył dobra szombierskie już w 1826 roku, co stanowiło tylko część jego szerokich inwestycji w kopalnie galmanu, węgla i huty.

Pałac powstał w stylu neorenesansowym („włoskim”), co w XIX wieku było synonimem elegancji i nowoczesności. Budynek został zaprojektowany przez królewskiego inspektora budowlanego Fellera z Gliwic.

Architektura rezydencji charakteryzowała się:

• dwukondygnacyjną bryłą z centralnym portykiem ozdobionym tympanonem na głównej osi, nadającym budowli poczucie symetrii i klasycyzmu,
• późniejszą przebudową z dobudowaną wieloboczną wieżą po bokach, która dodatkowo podkreśliła sylwetę pałacu jako rezydencji godnej wielkiego przemysłowca.

Rezydencja została wybudowana prawdopodobnie na murach starszego dworu, co świadczy o długotrwałej historii tego miejsca.

Wnętrza pałacowe były urządzone z dużym rozmachem, nie tylko jako miejsce reprezentacyjne, ale też jako wizytówka majątku Goduli. Znajdowały się tam:

• sala bankietowa do organizowania spotkań i uroczystości,
• biblioteka z bogatym księgozbiorem, świadcząca o erudycji i zainteresowaniach właściciela,
• chiński salon herbaciany, odbicie mody epoki i zainteresowań kulturą Dalekiego Wschodu,
• pokój różany (Rosenzimmer), elegancki salon do wypoczynku i rozmów towarzyskich,
• sala lustrzana z ogromnymi kryształowymi lustrami i żyrandolami oraz olejne obrazy na ścianach, które podkreślały bogactwo i gust.

Całość dopełniały bogate gobeliny z pejzażami i scenami zwierząt, starannie dobrane meble i tapety, tworząc wnętrza godne wielkiej rezydencji XIX-wiecznej Europy.

Choć pałac był imponującą rezydencją, Karol Godula rzadko w nim mieszkał – poświęcał większość czasu swoim licznym interesom przemysłowym.

Był człowiekiem pracowitym, wymagającym i raczej samotnym, co potwierdzają liczne biograficzne źródła. Jego stosunek do życia osobistego był skromniejszy niż do sfery biznesu, mimo że dysponował ogromnym majątkiem, który zapisał testamentem swojej przybranej córce – Joannie Gryzik (Grycik) – później nobilitowanej von Schomberg-Godulla.

Choć przy samym pałacu nie było miejsca na duży parkowa kompleks, Godula wykorzystał pobliskie tereny leśne na południe od wsi – między Szombierkami, Bobrkiem i Orzegowem – by założyć przestrzeń rekreacyjno-hodowlaną, zwaną później „Fazańcem”, o czym więcej informacji jutro.

Losy pałacu w XX wieku

Pałac przetrwał zarówno I, jak i II wojnę światową, jednak jego koniec nadszedł w lutym 1945 roku. W trakcie ofensywy Armii Czerwonej rezydencja została splądrowana i podpalona, co doprowadziło do niemal całkowitego zniszczenia budynku.

Po wojnie ruiny pałacu rozebrano, a na jego miejscu wzniesiono parterowy budynek przedszkola.

Źródło fotografii: fotopolska.eu

Oprac.: dr Helena Jadwiszczok-Molencka

The post Szombierki, cz. 4 first appeared on Skarpa Bytom - Zielony kwartał.

Powracam z kolejną dawką wiedzy o przeszłości Szombierek. Poniżej znajdziecie informacje o prowadzonych działalnościach w 1927 r.

Ul. Orzegowska – Orzegowerſtr.

-2 Agn. Skorka – sklep kolonialny

-9 Euſebius Pajonczyk – stolarz

-9 M. Kalycziok – sklepik spożywczy z możliwością degustacji

-10 A. Juraſchek – piekarnia

Ul. Piątka –  Feldſtr.

-5 Peter Rzyla – sprzedaż pojazdów, cz. 5 s. 34,

-14 Baugeſchäft Richard Pauly, Hochbau, Tiefbau u. Eiſenbetonbau, tel. 1167 – firma budowlana, prace wysokościowe, podziemne, żelazobeton

Ul. Skromna –  Verbidungſtr.

-2 F. Ovlong – piekarnia

-3 J. Kuklinſki – sklep mięsny

-4 P. Baron – sklep kolonialny

-4 G. Baron – rymarz

Ul. Witosa – Wilhelmſtr.

-4 Viktor Kempa – sklep kolonialny

-4 J. Schendziellorz – sprzedaż artykułów do cięcia

-5 E. Wittkowſki – sklep mięsny

-7 Franz Rzyla – sprzedaż pojazdów

-8 Karl Schyska – restauracja

-10 Vinz. Gürtler – sklep kolonialny

-12 K. Matzkowſky – piekarnia

-16 Joſef Kluzik – kawiarnia

-17 Tiefbau- und Vekturantunternehmer Paul Kowolik, tel. 1249 – firma budowlana, wekturant,

-19 Walter Heer – sklep kolonialny

-20 Blaſius Ledwig – sklep kolonialny

-21 Monika Zaja – sprzedaż książek, sklep kolonialny

-25 Auguſt Mroß – sklep mięsny

-28 M. Wesselſki – piekarnia

-29 M. Urbainczyk – sklep mięsny

-29 Joſef Heiduk – salon fryzjerski

-30 Joh. Schyſka – sklep kolonialny

-31 Peter Rzyla – sprzedaż pojazdów

Ul. Włodarskiego – Dorfangerſtr.

-1 Thereſien-Apotheke Alfons Czypionka, tel. 966 – apteka

-6 Jakob Renka – malarz,

-7/8 A. Ciba – sklepik spożywczy z możliwością degustacji

Fotografia: Fotopolska.eu

Koloryzacja: Color Revive

The post Szombierki, cz. 3 first appeared on Skarpa Bytom - Zielony kwartał.

Dziś wymieniam działalności prowadzone przy obecnej ul. Zabrzańskiej, która poprzez Szombierki łączy się bezpośrednio z Bobrkiem.

Poniżej możecie zobaczyć z jakich usług można było skorzystać przy ul. Zabrzańskiej wyłącznie od strony Szombierek. Dane pochodzą z księgi adresowej z 1927 r.

Warto podkreślić, że w kolejnej dekadzie nie zamieszczano takich informacji w dokumencie z 1937. Dlaczego? Tego nie wiemy, ale ten dokument ten został przygotowany mniej starannie.

A co można zobaczyć na fotografii? Dawną restaurację, która mieściła się właśnie przypomniało ul. Zabrzańskiej.

Ul. Zabrzańska – Beuthenerſtr.

-2 Theod. Mikolaiczyk – sprzedaż pojazdów,

-5 K. Gebauer – sklep mięsny,

-12 Kl. Straube – sklep kolonialny,

-13 Auguſt Piechatzek Bau- Dekorations- Maler- Geſchäft, Kunſt-und Schilder- Malerei – prace budowlane, dekoratorskie, malarskie, artystyczne, szyldy,

-16 Joſ. Gorſki – produkty mleczne,

-17 Vinz. Matuſchowitz – sprzedaż pojazdów,

-17 Maſſelly – krawiec,

-18 Jul. Cygan – kawiarnia,

-19 M. Janik – praktyka stomatologiczna,

-19 M. Ullmann – sprzedaż piwa butelkowego,

-36 Joſef Welzel – salon fryzjerski,

-36 K. Müller – sklep kolonialny,

-37 Joſ. Burſig – piekarnia,

-38 R. Griska – restauracja,

-39 Joſef Kluzik – sklep kolonialny,

-39 Joſef Gürth – salon fryzjerski,

-39 J. Paczulla – sklep kolonialny,

-Alfr. Schmidt – restauracja.

Źródło fotografii: fotopolska.eu Dziś wymieniam działalności prowadzone przy obecnej ul. Zabrzańskiej, która poprzez Szombierki łączy się bezpośrednio z Bobrkiem.

Poniżej możecie zobaczyć z jakich usług można było skorzystać przy ul. Zabrzańskiej wyłącznie od strony Szombierek. Dane pochodzą z księgi adresowej z 1927 r.

Warto podkreślić, że w kolejnej dekadzie nie zamieszczano takich informacji w dokumencie z 1937. Dlaczego? Tego nie wiemy, ale ten dokument ten został przygotowany mniej starannie.

A co można zobaczyć na fotografii? Dawną restaurację, która mieściła się właśnie przypomniało ul. Zabrzańskiej 😁

Ul. Zabrzańska – Beuthenerſtr. 👇

-2 Theod. Mikolaiczyk – sprzedaż pojazdów,

-5 K. Gebauer – sklep mięsny,

-12 Kl. Straube – sklep kolonialny,

-13 Auguſt Piechatzek Bau- Dekorations- Maler- Geſchäft, Kunſt-und Schilder- Malerei – prace budowlane, dekoratorskie, malarskie, artystyczne, szyldy,

-16 Joſ. Gorſki – produkty mleczne,

-17 Vinz. Matuſchowitz – sprzedaż pojazdów,

-17 Maſſelly – krawiec,

-18 Jul. Cygan – kawiarnia,

-19 M. Janik – praktyka stomatologiczna,

-19 M. Ullmann – sprzedaż piwa butelkowego,

-36 Joſef Welzel – salon fryzjerski,

-36 K. Müller – sklep kolonialny,

-37 Joſ. Burſig – piekarnia,

-38 R. Griska – restauracja,

-39 Joſef Kluzik – sklep kolonialny,

-39 Joſef Gürth – salon fryzjerski,

-39 J. Paczulla – sklep kolonialny,

-Alfr. Schmidt – restauracja.

Źródło fotografii: fotopolska.eu 

The post Szombierki, cz. 2 first appeared on Skarpa Bytom - Zielony kwartał.

Dane z księgi adresowej z 1927 r.

Zarządzanie gminą

tel. 455.

Naczelnik gminy – dr med. Scholz.

Ławnicy: Wilh. Immiſch (stolarz meblowy), Karl Schyſka (właściciel gospody). Jednocześnie ławnicy pełnili funkcję zastępców.

Przedstawiciele gminy: 6 mieszczan, 1 socjalista, 2 komunistów.

Biała rada: Franz Hanuſchik (nauczyciel), Johann Schyſka (kupiec), Joſef Polotzek (nauczyciel).

Rozjemca/arbiter – Franz Michaletz (nauczyciel).

Zarząd gminy:

kadry, urząd mieszkaniowy, biuro wyborów, sprawy szkolne, urząd stanu cywilnego – kierownik Jany.

Policja budowlana i biuro budowlane – nadinspektor Dull.

Kasa gminy, kasa szkolna, podatki – kierownik Nolywaika.

Zabezpieczenie na wypadek wojny – inspektor Drabant.

Parafia katolicka:

tel. 814.

Proboszcz – Drzyzga, kapelan – Kletſchke.

Rada parafialna – Georg Lengsfeld (dyrektor do spraw dóbr).

Klasztor sióstr:

szkoła dla najmniejszych dzieci, oddział dla chorych, karmienie mlekiem niemowląt.

Siostra przełożona – S. M. Caſſilda.

Szkoły:

– 2 szkoły podstawowe. Dyrektorzy: Franzke (szkoła dla chłopców), Zmieſchkol (szkoła dla dziewcząt. Zastępcy: Pietſch i Schweter,

– górnicza szkoła zawodowa. Nauczyciel – Enger.

– dokształcanie zawodowe w kupiectwie i rzemiośle. Nauczyciele: Plewig, Hanuſchik, Polotzek.

Zaopatrzenie w wodę:

tel. 455.

Kierownik –  Enger, I przewodniczący dyplomowany inżynier Krichler – Hohenzollerngrube, II przewodniczący.

Ośrodek pomocy chorym n gruźlicę, niemowlętom, doradztwo małżeńskie:

dr Scholz – praktyka lekarska, tel. 1619.

Poczta:

kierownik Hermann Albrecht.

Policja miejska:

rewir IV, tel. 212. Naczelnik – porucznik Kaliczinſki.

Miejska kasa chorych:

dla rejonu Szombierki i Bobrek, tel. 455.

Przewodniczący: Paul Bujakowſki z Bobrka (mistrz kowalski).

Kierownik: Jany z Szombierek.

Lekarze:

– dr Scholz z Szombierek,  tel. 1619,

– dr Proſke z Bobrka, tel. 1876,

– dr Gamerſchlag z Bobrka, tel. 1876,

– dr Ruhbaumz Bobrka, tel. 926,

– szpital umieszczony w Julienhütte.

Lekarz:

– dr Auguſt Scholz, ul. Zabrzańska (Beuthenerſtr. 48).

Położne:

– B. Buchta, ul. Zabrzańska (Beuthenerſtr. 40),

– K. Henkel, ul. Orzegowska (Orzegowerſtr. 13),

– A. Smak, ul. Bałtycka (Grf. Johanna 5).

Administracje:

– Gräflich Schaffgotſch’ſchen Werke, tel. 1049. Dyrektor – Lengsfeld.

– Hohenzollerngrube und Gemanderſchacht, tel. 18 i 145. Dyrektor – Hübner, asesor – Lüdke. Kierownik przedsiębiorstwa – inspektor Janik i zarządca Fromlowitz, kierownik do spraw maszyn – dyplomowany inżynier Krichler, kierownik fabryki brykietu – specjalista do spraw maszyn Weghuber.

– Elektrizitätsverſorgung, tel. 407-409. Dyrektor – Hilger. Kierownik przedsiębiorstwa – inżynier Kober, zastępca – specjalista do spraw maszyn Barth.

Dane z księgi adresowej z 1937 r.

Zarządzanie gminą:

burmistrz – dr inż. Walter Hauptmann,

I zastępca burmistrza – prawnik Fridolin Loda, sprawy sierot – wicedyrektor Hanuſchik, kupiec Joh. Schyska, nauczyciel Joſef Polotzek, rozjemca – Max Bernard.

tel. 3155/56,

urząd statystyczny, policyjny, sprawy zdrowia, sprawy finansowe, podatki, kasa miejska.

Rewir policyjny nr 4, tel. 3331. Kapitan – Köhler.

Urząd pocztowy, ul. Orzegowska (Orzegowerſtr. 13). Kierowniczka- (panna) Bonczek.

Jednostki szkolne:

nadzór – burmistrz dyplomowany inżynier Walter Hauptmann.

2 szkoły powszechne: dyrektor Franzſke (szkoła dla chłopców), dyrektor Bednorz (szkoła dla dziewcząt). Vicedyrektorzy – Hanuſchik i Gojowczyk.

Klasztor sióstr:

szpital, opieka nad niemowlętami, szkółka robót ręcznych, przedszkole.

Lekarze:

– dr med. Auguſt Scholz, ul. Zabrzańska (Beuthenerſtr. 48), tel. 3971,

– dr med. Kurt Gebhardt, ul. Zabrzańska (Beuthenerſtr. 19), tel. 3030.

Położne:

– B. Buchta, ul. Zabrzańska (Beuthenerſtr. 40),

– A. Smak, ul. Włodarskiego (Dorfangerſtr. 5), tel. 3594,

– B. Berger, ul. Orzegowska (Orzegowerſtr. 5).

Opieka nad niemowlętami:

– dr Scholz, tel. 3971,

Kościół katolicki, proboszcz – Plonka, (nad)kapłan Wybramik, wikary – Liſy.

NSDAP, ul. Witosa (Wilhelmſtr.18), przewodniczący – Joſef Polotzek.

NSV, ul. Włodarskiego (Dorfangerſtr. 34). Przewodniczący – Teichmann, ul. Witosa (Wilhelmſtr. 18), tel. 3774.

Biblioteka powszechna, ul. Włodarskiego (Dorfangerſtr.4), tel. 3774.

Fotografia: fotopolska.eu

, która łączy się bezpośrednio z Bobrkiem. Poniżej możecie zobaczyć z jakich usług można było skorzystać przy ul. Zabrzańskiej wyłącznie od strony Szombierek. Dane pochodzą z księgi adresowej z 1927 r.

Warto podkreślić, że w kolejnej dekadzie nie zamieszczano takich informacji w dokumencie z 1937. Dlaczego? Tego nie wiemy

Ul. Zabrzańska – Beuthenerſtr.

-2 Theod. Mikolaiczyk – sprzedaż pojazdów,

-5 K. Gebauer – sklep mięsny,

-12 Kl. Straube – sklep kolonialny,

-13 Auguſt Piechatzek Bau- Dekorations- Maler- Geſchäft, Kunſt-und Schilder- Malerei – prace budowlane, dekoratorskie, malarskie, artystyczne, szyldy,

-16 Joſ. Gorſki – produkty mleczne,

-17 Vinz. Matuſchowitz – sprzedaż pojazdów,

-17 Maſſelly – krawiec,

-18 Jul. Cygan – kawiarnia,

-19 M. Janik – praktyka stomatologiczna,

-19 M. Ullmann – sprzedaż piwa butelkowego,

-36 Joſef Welzel – salon fryzjerski,

-36 K. Müller – sklep kolonialny,

-37 Joſ. Burſig – piekarnia,

-38 R. Griska – restauracja,

-39 Joſef Kluzik – sklep kolonialny,

-39 Joſef Gürth – salon fryzjerski,

-39 J. Paczulla – sklep kolonialny,

-Alfr. Schmidt – restauracja,

Źródło fotografii: fotopolska

Oprac.: dr Helena Jadwiszczok-Molencka

The post Szombierki, cz. 1 first appeared on Skarpa Bytom - Zielony kwartał.

Taki sam, a jakże inny…

Przyjrzyjmy się kamienicy przy ul. Moniuszki 9.

Obecnie jest to prosta bryła, bez żadnych zdobień, o zaokrąglonym narożniku, podczas gdy zarówno ul. Moniuszki, jak i ul. Dworcowa składają się z zabudowy historyzującej i secesyjnej, więc problem leży w budynku.

Patrząc na zaokrąglony wykusz na narożu i jeszcze dwa wykusze prostokątne, możemy być pewni, że nie mamy do czynienia z kamienicą modernistyczną. Tak się po prostu nie projektowało w tym stylu. Zresztą skąd w tej przestrzeni modernizm? Musiałby to być obiekt wtórnie przebudowany. I rzeczywiście tak było. Co zatem się stało?

Są dwie możliwości:

1 – w okresie popularyzacji stylu modernistycznego właściciel zrezygnował ze wszystkich dekoracji i przebudował bryłę maksymalnie ją upraszczając

2 – w okresie po II wojnie światowej dekoracje zdjęto i przewieziono do odbudowującej się stolicy

W tym przypadku właściwą odpowiedzią jest wariant nr 1, gdyż posiadamy fotografie tefgo obiektu z lat 30. XX w. i nie już wówczas swojej pięknej historyzującej szaty. Jednakże, niezależnie co się stało z dekoracjami, myślę, że wszyscy żałujemy, że kamienica nie prezentuje się tak jak w pierwszej fazie swojego istnienia.

Oprac.: dr Helena Jadwiszczok-Molencka

The post Moniuszki 9 – taki sam, a jakże inny first appeared on Skarpa Bytom - Zielony kwartał.

Źródło fotografii: fotopolska.eu

Koloryzacja fotografii: Color Revive

Popularny dom handlowy

Gdyby spojrzeć na to gdzie i jakie kiedyś prowadzono działalności w Bytomiu. Z pewnością uwagę zwraca budynek przy ul. Dworcowej 24, który sto lat temu miał punkt adresowy 28/29.

O samym budynku już pisałam w kontekście jego projektanta – Alfonsa Powollika. Dziś natomiast przytaczam co 100 lat temu można było tu kupić i załatwić.

Najpierw rok 1927

-28 Scholz & Chorinſky – artykuły luksusowe,

-28/29 Allgemeiner Lokal Anziger Beuthen OS, tel. 1828 – lokalna gazeta,

-28/29 Barbara Apotheke Buchmann Paul – apteka,

-28/29 Wachsner Eugen, tel.22  – odzież robocza,

-28/29 Druckerei Gebr. König Plakatsäulen-Institut, tel. 1828 – drukarnia książek,

-28/29 Ida Bielich – sprzedaż książek,

-28/29 Vict. König – czyszczenie kotłów,

-28/29 Pet Zajonz – szewc,

-28/29 S. Tiſchler – obuwie,

-28/29 Oberschlesische Lichtpaus- u. Plandruck- Anstalten Poppe & Hoffmann – instalacje świetlne,

-28/29 Buch- u. Zeitſchriftenhandlung, Ida Bielich – dystrybucja gazet i książek,

-28/29 Central-Vertriebsſtelle „Nach Felerabend” – dystrybucja gazet,

-28/29 D. Kuttner – tapiserie,

-28/29 “Sulima” Zigtt.-Fabr., F. L. Wolff GMBH – wytwórnia papierosów,

-28/29 Luiſe Naerger – sprzątanie.

Rok 1937

-24 Adolf Weißbein – odzież damska,

-24 Gebrüder König – drukarnia,

-24 Scholz & Chorinſky – szkło, kryształ, porcelana,

-24 Barbara-Apotheke, właściciel: Toni Buchmann – apteka,

-24 Gruſchka & Gluch – firma budowlana,

-24 R. Warſchauer, właściciel: Bernhard Zimmermann – ubrania robocze.

Oprac.: dr Helena Jadwiszczok-Molencka

The post Popularny dom handlowy first appeared on Skarpa Bytom - Zielony kwartał.

Danych takich dostarcza księga adresowa z 1937 r. Uwidacznia ona jak poprzez dekady w Bytomiu pojawiało się coraz więcej mieszkańców. Co się na to składało? Przede wszystkim nowa zabudowa we wszystkich zakamarkach śródmieścia i dawnych gmin, wysokie standardy zachęcające do przeniesienia tutaj, więcej narodzin, stabilizacja w czasie do pierwszej wojny światowej, a później w okresie międzywojennym.

Ciekawym jest, że kiedyś Rokitnica (która włączona była do powiatu bytomskiego) i Szombierki miały porównywalną liczbę mieszkańców.

A jak te liczby przekładały się na wyznanie mieszkańców? To możecie zobaczyć w kolejnej tabeli.

Zaludnienie miasta obliczane poprzez spis ludności wykonywany 10 października w poniższych latach:

Zaludnienie gmin włączonych do Bytomia obliczane poprzez spis ludności wykonywany 10 października 1936:

Bobrek-Karb – 21 949 mieszkańców,

Miechowice – 17 372 mieszkańców,

Rokitnica – 7800 mieszkańców,

Szombierki – 8100 mieszkańców.

Związki wyznaniowe:

Na załączonej fotografii prezentują dawną szkołę ewangelicką na Miechowicach.

Źródło fotografii: fotopolska.eu

Koloryzacja: ColoRevive

Oprac.: dr Helena Jadwiszczok-Molencka

The post Ilu kiedyś Bytom miał mieszkańców? first appeared on Skarpa Bytom - Zielony kwartał.

Źródło fotografii: fotopolska.eu

Koloryzacja: Color Revive

Z poprzedniego artykułu już wiecie, że przy ul. Frenzla w Miechowicach działo się najwięcej. A jak wyglądała kwestia prowadzonych działalności przy innych ulicach? Dziś dawne Miechowice od „G do Z”. Zwróćcie uwagę ile było sklepów, zwłaszcza kolonialnych! Warto było tu robić zakupy

Dane pochodzą z ksiąg adresowych 1927 i 1937 roku.

Dane z roku 1927

Ul. Hutnicza – Brauſtr.

-8 Johann Hampel – sklep kolonalny, cz. 5 s. 32,

-13 Emil Czichorowſki – sklep mięsny, cz. 5 s. 32,

-14 Joh. Krzencieſſa – sklep kolonalny, cz. 5 s. 32,

-16 Marie Roſſa – sprzedaż mleka, cz. 5 s. 33,

-23 Franz Pella – piekarnia, furmanka do wynajęcia, cz. 5 s. 32.

Ul. Karbowska – Karferſtr.

-12 Johann Ogan – sklep kolonalny, cz. 5 s. 32.

Ul. Ogrodowa – Gartenſtr.

-8 Hermann Suda – krawiec, cz. 5 s. 33.

Ul. Opolska – Hermannſtr.

-2 Anton Fritſch – sprzedaż rowerów, cz. 5 s. 3.

Ul. Przelotowa – Parkſtr.

-3 Karl Kranczy – sklep mięsny, cz. 5 s. 32,

-5 Auguſte Kaczmarczyk – furmanka do wynajęcia, cz. 5 s. 32.

Ul. Racjonalizatorów- Tiele Winklerſtr.

-1 Rob. Lyſſy – sklep mięsny, cz. 5 s. 32,

-1 H. Smaczny – szewc, cz. 5 s. 33,

-1 Rob. Wyppler – wędzarnia śledzi, cz. 5 s. 32,

-1 Alois Scholich – sklep kolonalny, cz. 5 s. 32.

Ul. Reptowska – Reptenerſtr.

-1 Vinz. Kortyka – sprzedaż rowerów, kawiarnia, sklep kolonialny, cz.5 s. 32,

-1 J. Spinczyk – sprzedaż paszy, cz. 5 s. 32,

-2 Joh.Spinczyk – furmanka do wynajęcia, cz. 5 s. 32,

-2 Unger-Mühle, Gleiwitz – sprzedaż hurtowa mąki, cz. 5 s. 33,

-4 J. Jaerſchke – piekarnia, cz. 5 s. 32,

-13 Bernh. Waczlawſki – sklep kolonalny, cz. 5 s. 32,

-16 Karl Barczyk – piekarnia, cz. 5 s. 32,

-16 Franz Czyba – sklep mięsny, cz. 5 s. 32,

-16 Georg Koy, tel. 2074 – sklep kolonalny, cz. 5 s. 32,

-18 Joſef Koziol – krawiec, cz. 5 s. 33,

-20 Steph. Brem – malarz, cz. 5 s. 33,

-28 A.Kucharczyk – porady prawne, cz. 5 s. 33.

Pl. Słoneczny – Sonnenplatz

-6 Max Pomp – piekarnia, cz. 5 s. 32,

-6 Adam Gnida – sklep kolonalny, cz. 5 s. 32,

-7 Franz Ceglarek – sklep mięsny, cz. 5 s. 32,

-8 Franziska Nowak – sklepik spożywczy z możliwością degustacji, cz. 5 s. 33.

Ul. Skośna – Kurfürſtenſtr.

-2 Joh. Gutzy – kominiarz rejonowy, cz. 5 s. 32.

Ul. Stara – Mühlſtr.

-2 Adolf Madeiſki – furmanka do wynajęcia, cz. 5 s. 32.

Ul. Stolarzowicka – Stolarzowitzerſtr

-2R. Kotzur – mistrz murarski. Prace podziemne i wysokościowe, budownictwo przemysłowe i mieszkalne. Przyjmowanie zamówień na wykonywanie prac budowniczych pod klucz, cz. 5 s. 32,

-3 Joſef Kruſchinſki – sklep mięsny, cz. 5 s. 32,

-5a Peter Heppner – szewc, cz. 5 s. 33,

-10 Hermann Müller, właściciel: Anna Müller- sklep meblowy, cz. 5 s. 33,

-11 Georg Fiebach – piekarnia, cz. 5 s. 32,

-11 Florian Koziol – sklepik spożywczy z możliwością degustacji, cz. 5 s. 33,

-11 H. Zubel – delikatesy, cz. 5 s. 32,

-11 Paul Ertelt – praktyka stomatologiczna, cz. 5 s. 33,

-12 A. Czyba – sklep mięsny, cz. 5 s. 32,

-12 Johann Muſchallik – restauracja, cz. 5 s. 32,

-38 Joſef Wyppler – furmanka do wynajęcia, cz. 5 s. 32.

Pl. Szpitalny – Valeskaplatz

-1 Simon Wikarek – furmanka do wynajęcia, cz. 5 s. 32,

Ul. Włodarska – Florianſtr.

-2 Felix Madeiſki – spedycja, cz. 5 s. 33.

Ul. Wolnego – Lazarettſtr.

-1 Karl Schüttek – szewc, cz. 5 s. 33,

-2 Anna Stempnik – sklep kolonalny, cz. 5 s. 32,

-2 Phil. Madeiſki – spedycja, cz. 5 s. 33,

-9 Paul Spinczyk – furmanka do wynajęcia, cz. 5 s. 32,

-9 Johann Janke – szklarz, cz. 5 s. 32,

-9 Auguſt Hupka – krawiec, cz. 5 s. 33,

-24 Eman. Skwara – sklep kolonalny, cz. 5 s. 32,

-30 Anna Grabowy – sklepik spożywczy z możliwością degustacji, cz. 5 s. 33,

-32 Gotthard Latax – rymarz, tapicer, cz. 5 s. 33.

Ul. Zamkowa – Schloßſtr.

-3 Eliſabeth Jambor – delikatesy, cz. 5 s. 32,

-5 Joſef Janta – zdun, cz. 5 s. 33,

-5 Genoſſenſchaft mbH Miechowitz – bank, cz. 5 s. 32,

-23 Flor. Czempiel – dystrybucja dolomitu, furmanka, cz. 5 s. 32.

Ul. Zjednoczenia – Verbidungsſtr.

-3 Aug. Dudek – furmanka do wynajęcia, cz. 5 s. 32,

– Special-Ausſchank von Kißling gospoda cz. 5 s. 10 (reklama w częsci Centrum).

Dane z roku 1937

Ul. Gołąbka – Schlaegeterſtr.

–10 Johann Vogel – firma budowlana, cz. 6 s. 22.

Ul. Hutnicza – Brauſtr.

-4 Franz Kloſſon – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

-5 Johann Berka – zakład fryzjerski, cz. 6 s. 22,

-8 Walter Kulas – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

-10 Wilhelm Mazur – sprzedaż ziemniaków, cz. 6 s. 22,

–10a Werner Groeger – piekarnia, cz. 6 s. 22,

-13 Agnes Czichorowſki – sklep mięsny, cz. 6 s. 22,

-14 Johann Krzencieſſa – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

-16 Theodor Murek – sklep mięsny, cz. 6 s. 22,

-16b Paul Roſſa – wekturant, cz. 6 s. 22,

-18 Franz Florian – firma budowlana, cz. 6 s. 22,

-23 Richard Kosmus – piekarnia, cz. 6 s. 22.

Ul. Jaskółcza – Wikarekſtr.

–4 Vinz. Bober – wekturant, cz. 6 s. 22.

Ul. Kołłątaja – Skaletzſtr.

–21 Johanna Czeka – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22.

Ul. Niska – Kleine-Parkſtr.

–2 Joſef Krajczi – sklep mięsny, cz. 6 s. 22.

Ul. Ogrodowa – Gartenſtr.

-2 Anna Geppert – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

-26a Paul Kurzeja – sklep mięsny, cz. 6 s. 22.

Ul. Przelotowa – Parkſtr.

-6a Johann Müller – wekturant, cz. 6 s. 22.

Ul. Racjonalizatorór – Tiele-Wincklerſtr.

-1 Otto Markefka – sprzedaż rowerów, cz. 6 s. 22,

-1 Anna Piekarek – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

-1  Joſef Ferdin – sklep mięsny, cz. 6 s. 22,

-48 Adolf Kolaſſa – ogrodnictwo, cz. 6 s. 22.

Ul. Reptowska – Reptenerſtr.

-1 Kurt Kijora – drogeria, cz. 6 s. 22,

-1 Vinz. Kortyka – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

-1 Vinzent Kortyka – sprzedaż rowerów, cz. 6 s. 22,

-2 Walter Kubitza – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

-2a Johann Spinczyk – wekturant, cz. 6 s. 22,

-4 Joſef Jaerſche – piekarnia, cz. 6 s. 22,

-16 Stanislaus Pawliczek – piekarnia, cz. 6 s. 22,

-16 Franz Czyba – sklep mięsny, cz. 6 s. 22,

-16 Gertrud Kroy – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22.

Ul. Skośna – Kurfürſtenſtr.

-5 Paul Pietruſchka – sklep mięsny, cz. 6 s. 22,

-6 Erich Pawlinſki – instalator, cz. 6 s. 22.

pl. Słoneczny – Sonnenplatz

-4 Anna Dylong – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

-6 Bruno Rother – piekarnia, cz. 6 s. 22,

-6 Joſef Wolf – ogrodnictwo, cz. 6 s. 22,

-6 Adam Gnida – restauracja, cz. 6 s. 22,

-7 Margarete Ceglarek – sklep mięsny, cz. 6 s. 22.

Ul. Stolarzowicka – Stillersfelderſtr.

-2 Joſ. Bonk – wekturant, cz. 6 s. 22,

-3 Joſef Kruſchinſki – sklep mięsny, cz. 6 s. 22,

-4 dr Max Driſchel – lekarz, cz. 6 s. 22,

-4 Helene Schygulla – położna, cz. 6 s. 22,

-5 Marie Jarzombek – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

-11 Franz Mainka – piekarnia, cz. 6 s. 22,

-11 Friedrich Sniczewſki – stolarz, cz. 6 s. 22,

-12 Albine Magiera – restauracja, cz. 6 s. 22,

-14 Franz Wötzker – piekarnia, cz. 6 s. 22,

-27 Johann Pawelczyk – firma budowlana, cz. 6 s. 22,

-27 Roſa Kurdziel – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

-Kreisſchänke (dom pomocy społecznej „Wędrowiec”) – restauracja, cz. 6 s. 22.

Pl. Szpitalny – Valeskaplatz

–3 Friedr. Hildebrand – drogeria, cz. 6 s. 22,

-3 Franz Skoruppa – sprzedaż rowerów, cz. 6 s. 22,

-3 Eman. Dittmann – szklarz, cz. 6 s. 22.

Ul. Warszawska – Kloſterſtr.

-8 dr Artur Schendera – lekarz, cz. 6 s. 22,

–8 dr Hans Sliwka – lekarz, cz. 6 s. 22.

Ul. Wolnego – Lazarettſtr.

-3 Adolf Siedlarczyk- sprzedaż ziemniaków, cz. 6 s. 22,

-27 Joſef Kotzyba – sklep kolonialny, cz. 6 s. 22,

–32 Paul Fritſch – sprzedaż rowerów, cz. 6 s. 22.

Ul. Włodarska – Florianſtr.

-3 Erwin Madeiſki – wekturant, cz. 6 s. 22.

Ul. Zamkowa – Schloßſtr.

-4 Margarete Schröter – położna, cz. 6 s. 22,

-5 Emil Siegmund – zakład fryzjerski, cz. 6 s. 22,

-9 Genovefa Bonk – sklep mięsny, cz. 6 s. 22,

-11 Auguſt Boefe – sklep mięsny, cz. 6 s. 22,

-24 Julius Czempiel – wekturant, cz. 6 s. 22.

Ul. Zjednoczenia – Verbidungſtr.

-2 Anton Wieczorek – wekturant, cz. 6 s. 22,

-3 Joh. Dudek – wekturant, cz. 6 s. 22,

-5 Andreas Czyba – sklep mięsny, cz. 6 s. 22,

-6 Waldemar Markefka – zakład fryzjerski, cz. 6 s. 22.

Oprac.: Helena Jadwiszczok-Molencka

The post Tiele-Wincklerowie i Miechowice, cz. 19 first appeared on Skarpa Bytom - Zielony kwartał.

To współczesna ulica Frenzla.

Dane pochodzą z ksiąg adresowych 1927 i 1937 roku.

Dane z roku 1927

Ul. ks. Frenzla – Hindenburgſtr.

-10 Nikolaus Kaczmarczyk – furmanka do wynajęcia, sprzedaż piasku

-11 J. Kotzyba – sklep mięsny

-11 Joſef Rothkegel – krawiec

-15 W. Glatzel, tel. 2003 – mistrz murarski, firma budowlana

-17 Konſumverein Miechowitz, Akt. Geſ. – spółdzielnia spożywców

-18 L. Gawlik – sklep instalacyjny

-18 Art. Kirtſch – blacharz

-19 Schankwirtchaft, Restarations- und Gartenlokal Max Konietzny, tel. 1040 – wyszynk, restauracja z ogrodem

-20 Marien-Apotheke, właściciel R. Springer – apteka

-20 Marien-Drogerie, właściciel Rudolf Springer – drogeria

-21 N. Eiſenberg – sklep kolonialny

-23 J. Glagla – fryzjer

-23 M. Koſtyra – sklepik spożywczy z możliwością degustacji

-25 Alex. Miſczyk – furmanka do wynajęcia

-25 A. Przewdzing – sklepik spożywczy z możliwością degustacji

-26 St. Heppner – sklep mięsny

-26 L. Kultoniak – kowal

-26 E. Ochmann – stolarz

-27 Alois Broll – sklep mięsny

-28 Joh. Spack – piekarnia

-29 Paul Köhler – piekarnia

-29 Aug. Pietzka – sklep mięsny

-29 L. Lentſchütz – sprzedaż cygar

-29 Julius Rothkegel – krawiec

-30 O. Markefka – sprzedaż rowerów

-30 J. Stephani – furmanka do wynajęcia

-30 O. Markefka – sprzedaż zapisów nutowych, zegary, złoto, srebro

-32 Benno Weiß – delikatesy, sklep kolonialny, sprzedaż tabaki

-32 Barbara-Drogeriem właściciel: Friedrich Schneemann – drogeria

-34 Richard Kowoll, Buchhandlung u. Buchdruckerei – sprzedaż i drukowanie książek

-34 Jul. Kowoll – krawiec

-34 Henriette Miedzwinſki – manufaktura

-36 Gertrud Schmieſchet – manufaktura

-36 Joh. Szyrba – furmanka do wynajęcia

-36 E. Dittmann – sprzedaż książek i artykułów papierniczych

-44 B. Scheffzek – restauracja

-44 B. Scheffzek – sprzedaż cygar

-46 P. Knauer – sklep meblowy, stolarz

-48 W. Czech – krawiec, produkcja seryjna eleganckiej garderoby męskiej i damskiej

-48 R. Schygulla – restauracja

-48 Reſtaurant „Parkſchlößschen” Angenehmes Familienlokal Wilhelm Sonsolla, tel. 2296 – restauracja rodzinna

-48 R. Schygulla – sklep instalacyjny

-48 Ag. Milka – sklep kolonialny

-50 H. Stephan – delikatesy, sklep kolonialny

-52 Paul Spack – piekarnia

-52 Roſa Figar – sklep kolonialny

-52 St. Czichon – sprzedaż ziemniaków

-52a V. Sklorz – szewc

-54 Lorenz Czichowſki – sklep mięsny

-55 Hugo Schindler – restauracja

-56 P. Kwaſny – sklep kolonialny

-56 F. Jeziorſki – sztuka, ogrodnictwo

-56 Gertrud Plotzitza – sklepik spożywczy z możliwością degustacji

-61 A. Woitalla – kowal

-64 Rich. Kontny – sklep kolonialny

-64 M. Studlik – sprzątanie

-68 Albert Kofel – fryzjer

-68 M. Kofel – sklepik spożywczy z możliwością degustacji

-72 Konſtant. Czerwionka – restauracja

-72 J. Popelka – zakład fotograficzny

-73 Pet. Nowak – sprzedaż cygar

-74 Gebr. Gorziwoda – sklep kolonialny

-74 F. Sczeſny – malarz

-74 Johann Schwierz, właściciel: Marie Schwierz – szewc

-75 Joh. Koziol – piekarnia

-75 Joſef Lorenz – zegarmistrz

-76 Stanislaus Halaczinſki – fryzjer

-77 Gerb. Dittrich – kowal

-77 A. Kowollik – kołodziej

-78 Johannes Grzondziel – sklep kolonialny

-78 J. Penkalla – piekarnia

-78a Angela Siedlaczek – sklep mięsny

-78a Remig. Stephani – nauczyciel muzyki

-79 Peter Wikarek & Co. – roboty podziemne i wysokościowe

-80 Richard Broll, Deſtillation, Saal und Garten-Reſtaurant, tel. 1046 – destylacja, restauracja z ogrodem

-80 Marie Jonik – sprzedaż ziemniaków

-80a Martha Ramolla – sklep kolonialny

Dane z roku 1937

Ul. Frenzla – Hindenburgſtr.

-Eduard Latacz – restauracja,

-10 Nikolaus Kaczmarczyk – wekturant

-15 Herbert Glatzel – firma budowlana

 -18 Karl Kirſch – hydraulik

-19 Max Konietzny – restauracja

-20 Rudolf Springer – apteka, drogeria

-20 Alfr. Knauer – stolarz

-21 Alfons Glagla – zakład fryzjerski

-25 Alexander Miſczyk – wekturant

-25a Hubert Pietzka – wekturant

-26 Stanislaus Heppner – sklep mięsny

-26 Stanislaus Halaczinſky – zakład fryzjerski

-26 Joſef Szeſny – stolarz

-28 Paul Uſzok – piekarnia

-29 Ernſt Hilla – piekarnia

-29 Nathan Eiſenberg – sprzedaż żelaza

-30 Richard Kopke – zakład fryzjerski

-30 Heinrich Markefka – złotnik i zegarmistrz

-32 Emmy Scholz – drogeria

-32 Hamburger Kaffee-Lager, właściciel: H. Berndt – sklep kolonialny

-34 Richard Kowoll – sprzedaż książek

-34 Joſef Popelka – fotograf

-36 Emil Demarczyk – fotograf

-44 Bernard Scheffzek – restauracja

-46 Peter Koſchany – stolarz

-48 Albert Böhmer – restauracja

-48 W. Wyciſk – sklep kolonialny

-48a Ant. Scholz – instalator

-52 Paul Spak – piekarnia

-54 Lorenz Czichowſki – sklep mięsny

-54 Paul Grabka – restauracja

-54 Erich Ludyk – hydraulik

-56 Kaiſer’s Kaffee-Geſchäft – sklep kolonialny

-58 Georg Bythom – delikatesy rybne

-56 Alois Scholich – sprzedaż żelaza

-60 dr Hans Kaul – lekarz

-60 Paul Ertelt – dentysta

-64 Erich Jannek – sprzedaż książek

-64 Alois Czakainſki – sklep kolonialny

-68 Albert Kofel – zakład fryzjerski

-72 Joſ. Spintzyk – restauracja

-72 Agnes Wietrzniok – sklep kolonialny

-72 Joſef Spintzyk – wekturant

-74 Rich. Kontny – sklep kolonialny

-75 Selma Dziuba – sklep z kapeluszami

-75a Joſef Wieczorek – firma budowlana

-78 Georg Fiebach – piekarnia

-78 Bruno Zdebik – sklep mięsny

-80 Alois Broll – restauracja

-80 Heinrich Rother – restauracja

-80 Johanna Morawietz – położna

-82 Karl Wittwer – wekturant

-86 Marie Kotzek – położna

Źródło fotografii: fotopolska.eu

Koloryzacja fotografii: Color Revive

Oprac.: dr Helena Jadwiszczok-Molencka

The post Tiele-Wincklerowie i Miechowice, cz. 18 first appeared on Skarpa Bytom - Zielony kwartał.

Źródło fotografii: fotpolska.eu, koloryzacja: Color Revive

Poniżej prezentuję sklepy, które były kiedyś prowadzone w Miechowicach. Żeby nie przesycić informacjami w tym artykule, zatrzymamy się na literze „E”.

Dane z roku 1927:

Ul. Alberta – Albertſtr.

-1 Julie Kaczmarczyk – furmanka do wynajęcia

Ul. Andersa – Kirchſtr.

-4 Erich Ludyk – blacharz

-8 Felix Kaczmarczyk – furmanka do wynajęcia

-10 Johann Paffon – furmanka do wynajęcia

-12 Ignatz Nieſchwitz – krawiec, moda damskai męska

-15 Valentin Wikarek – sklep mięsny

-16 Klara Sgrzebniok – sklep kolonalny

-18 Spar- u. Darlehenskaſſe – bank

-21 Wilhelm Gogolin – piekarnia

-22 Hermann Seiffert – delikatesy

-23 Hugo Weiß – sklep kolonalny

-24 Artur Plew – fryzjer

-26 Felix Sczottka – piekarnia

-34 St. Siedlarczyk – delikatesy

-35 Florian Madeiſky – furmanka do wynajęcia

-46 Eman. Dittmann – szklarz

Ul. Chroboka – Wieſenſtr.

-1 Theophil Micka – piekarnia

Ul. Daleka – Faſenerieſtr.

-2 Franz Wötzker – piekarnia

-2 Robert Czock – sklep kolonalny

-4 Vikt. Surowſki – malarz

Ul. Dąbrowskiego – Blücherſtr.

-4 Sophie Bannaſch – sklep kolonalny

Ul. Dolna – Mittelſtr.

-8 Joſef Roſumek – sprzedaż mleka

-16 Thomas Kortyka – furmanka do wynajęcia

-20 Ignaz Markutzik – furmanka do wynajęcia

Ul. Elsnera – Kunaſtr.

-7 Joſef Ring – krawiec

-9 Hubert Dittrich – sprzedaż mleka

-10 Thom. Siedlarczyk- furmanka do wynajęcia, sprzedaż ziemniaków

-10 Th. Siedlarczyk – mistrz kamieniarski

–11 Joſef Dattko – sklep mięsny

Dane z roku 1937:

Ul. Andersa – Kirchſtr.

-2 Math. Domogalſki – handel bydłem

-2 Joſef Kompe – handel bydłem

-8 Maria Bogatka – sklep kolonialny

-8a Felix Kaczmarczyk – wekturant

-11 Auguſt Pielot – piekarnia

-12 Margarete Gnida – położna

-15 Ludwig Schikora – sklep mięsny

-16 Klara Sgrzebniok – sklep kolonialny

-23 Wilhelm Gogolin – piekarnia

-23 Hugo Weiß – sklep kolonialny

-25 Stefan Paſſon – wekturant

-26 Felix Szczottka – piekarnia

-35 Felix II Madeiſki – wekturant

Ul. Bończyka – Bontzekſtr.

-11 Heinrich Lange – sklep kolonialny

Ul. Chroboka – Wieſenſtr.

–1 Euphemie Mika – piekarnia

-10 Eliſabeth Pipa – sklep mięsny

Ul. Daleka – Faſanerieſtr.

-2 Johann Knejſki – piekarnia

-3 Guſtav Klapka – zakład fryzjerski

-16a Erich Korinth – firma budowlana

Ul. Dąbrowskiego – Blücherſtr.

-8 Ernſt Krafczyk – sklep kolonialny

-10 Marie Malotta – sklep kolonialny

Ul. Dolna – Mittelſtr.

-16a Wilh. Markutzik – wekturant

Ul. Elsnera – Kunaſtr.

–8 Gerhard Burziwoda – piekarnia

-8 Alois Siedlarczyk – sprzedaż ziemniaków

-8 Wanda Serziſko – sklep kolonialny

-8 Stefan Sowka – sklep kolonialny

-11 Joſef Datko – sklep mięsny

Oprac.: dr Helena Jadwiszczok-Molencka

The post Tiele-Wincklerowie i Miechowice, cz. 17 first appeared on Skarpa Bytom - Zielony kwartał.