Już 27 maja 1894 r. uruchomiono pierwszą linię tramwajową – od dworca Kolei Prawoodrzańskiej przy Garten Strasse (ob. u. Powstańców Warszawskich) przez Rozbark do Piekar. Była to linia wąskotorowa (rozstaw szyn to 785 mm), jednotorowa z mijankami (jeszcze na fotografiach z 1990 r. wzdłuż ulicy Witczaka można było znaleźć pozostałości po torach). W tym samym roku przedłużono trasę tramwaju z Pogody do Królewskiej Huty (ob. Chorzów) i Gliwic oraz uruchomiono linię do Zabrza przez Szombierki, dwa lata później natomiast wprowadzono trasę do Świętochłowic przez Łagiewniki (pod wiaduktem kolejowym koło dworca). Przez pierwsze lata wagony tramwajowe ciągnięte były przez konie, od 1894 r. przez lokomotywy parowe, jednak już w 1898 lub 1899 r. wszystkie linie zostały zelektryfikowane mimo protestów mieszkańców, którzy uskarżali się na hałas.
W Bytomiu jako jedynym wówczas mieście górnośląskim zdecydowano o uruchomieniu własnych tramwajów miejskich i już 23 listopada 1913 r. otwarto trzy miejskie linie: z Rynku przez Tarnowitzer Strasse (ob. Jainty), Gleiwitzer Strasse (ob. Gliwicka), Miechowitzer Chaussee (ob. Wrocławska) w kierunku Miechowic, drugą z Karbia do Dąbrowy Miejskiej (do Zameczku Leśnego –Wladschlösschen) oraz trzecią wzdłuż Piekarer Strasse do zajezdni wybudowanej na końcu tejże ulicy. Wszystkie linie były jednotorowe z mijankami, ale miały już normalny rozstaw szyn (1435 mm), co stanowiło rozwiązanie nowoczesne. Kursowały one w tygodniu co piętnaście minut, w niedzielę zaś co pół godziny i miały pomagać w dojeździe do pracy robotnikom. Ponadto wprowadzone zostały pomimo faktu, iż Schlesische Kleinbahn, obsługujące komunikację międzymiastową, wciąż miały wąskotorowy rozstaw (dopiero w okresie międzywojennym wszystkie tory z wąskotorowych zmieniono na normalne).
W 1927 r. poprowadzono linię miejską z Rynku przez Krakauer Strasse (ob. ul. Krakowska) i Siemianowitzer Chausee (ob. ul. Siemianowicka) do nowej kopalni cynku i ołowiu Deutsch Bleischarley. W 1932 r. przebudowano trasę z Kaiserplatz (ob. pl. Sikorskiego) przez Pogodę na Scharleyer Strasse (ob. ul. Witczaka), wprowadzając normalny rozstaw szyn, pozostawiając jednak także tor wąski. W związku z czym odcinek ten uzyskał charakter toru trójszynowego i mogły nim kursować zarówno wozy wąsko- jak i normalnotorowe. W 1935 r. przebudowano tak również tory od Pogody do granicy. Wspomnieć należy, że trasy tramwajów stopniowo przedłużano: w 1925 r. z Miechowic do Rokitnicy, w 1926 r. do Wieszowy, w 1928 r. z Rokitnicy do Helenki.
W 1930 r. władze miasta zmuszone były zmienić układ torów w celu realizacji jednokierunkowej pętli dla wagonów przejeżdżających i odjeżdżających w kierunku Zabrza. Pętla prowadziła od wiaduktu kolejowego przy Hohenzollern Starasse (ob. ul. Jagiellońska), Gymnasial Strasse (ob. ul. Moniuszki), Kaiserplatz (ob. pl. Sikorskiego), Dyngos Strasse (ob. ul. Katowicka), Gericht Strasse (ob. ul. Sądowa), Garten Strasse (ob. ul. Powstańców Warszawskich) do dworca. Jednocześnie wówczas zlikwidowano ruch na Bahnhof Strasse (ob. Dworcowa) i północnej części Hohenzollern Strasse (ob. ul. Jagiellońska). W tym samym roku zmieniono jeszcze na normalny rozstaw linię tramwajową do Zabrza i odcinek w kierunku granicy w Łagiewnikach. Rok później natomiast wprowadzono linię pospieszną na wschodzie do Zabrza obsługiwaną prze nowoczesny tabor.
Linię w ciągu Bahnhof Strasse (ob. ul. Dworcowa) zamknięto 27 października 1930 r. o godzinie 6:00. Szyny usunięto w 1937 r. pozostawiając jedynie łuk u wylotu ulicy istniejący współcześnie. Do 1937 r. przez miasto kursował bezpośredni tranzytowy polski tramwaj na linii z Katowic do Piekar, z którego w Bytomiu nie było wolno wysiadać ani wsiadać. Na granicy do pojazdu wchodził policjant, który na terytorium niemieckim cały czas obserwował pasażerów, by ci nie opuścili tramwaju na terytorium innego państwa. Po wybuchu II wojny światowej i likwidacji granicy przywrócono jednakże wszystkie bezpośrednie połączenia pomiędzy Bytomiem i sąsiednimi gminami (prócz Piekar, gdyż linia została rozebrana jeszcze przez wojną).
06 lipca 1926 r. zaczęło kursować w Bytomiu także komunalne autobusowe przedsiębiorstwo przewozowe, funkcjonowały autobusy podmiejskie, międzymiastowe i prywatne linie transgraniczne z Bytomia do Tarnowskich Gór.
Cały tekst: Rozwój infrastruktury drogowej, tramwajowej i kolejowej w Bytomiuprezentuję w publikacji Wiadomości Konserwatorskie Województwa Śląskiego
źródło fotografii: fotopolska.eu
koloryzacja fotografii w programie Color Revive
Oprac.: Helena Jadwiszczok-Molencka
Komentarze